ذبيح الله صفا
1538
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
است و بيشتر آنها را در مجموعههاى ديگر و يا در نسخههاى جداگانه نيز مىبينيم . از جملهء اين قصههاست دقيانوس و اصحاب كهف - منصور جوهرى و يوسف سلمانى - مهر و ماه - سعد بن مسعود گوهرفروش اصفهان - قصهء عرب و همسرش عوريه و برادرش - داستان شاهزاده و والدينش و دختر پادشاه چين - قصهء سليمان و سيمرغ - سليم جوهرى و حجاج بن يوسف - هارون الرشيد و فضل بن ربيع و ابو القاسم بصرى و جز آنها . . . « 1 » اين معنى پيش گفته را درينجا تكرار مىكنم كه هندوستان ، در عهد مورد مطالعهء ما ، بازارى گرم براى رواج داستانهاى فارسى بود ، خواه داستانهاى اصيل ايرانى كه بدفعات استنساخ مىشد ، و خواه داستانهايى كه از اصل هندى به فارسى درمىآمد ، و خواه آنها كه صاحب قلمان ايرانى بتشويق پادشاهان كل و جزو هندوستان برشتهء تحرير مىكشيدند و از آنهاست : قصهء بكاولى « 2 » ، سرگذشت شاهزاده تاج الملوك و گل كه شيخ عزت الله بنگالى از هندى بپارسى ترجمه كرد و كار خود را پيرامون سال 1134 ه به خواهش دوستش محمد نام آغازيد و اندكى بعد ، پس از مرگ آن دوست و باصرار ياران ، در ذى الحجهء همان سال بپايان برد . اين قصه را « گل بكاولى » و « تحفهء مجلس سلاطين » نيز ناميدهاند و مؤلفش را بجاى عزّت الله بنگالى عنايت الله بنگالى هم نوشتهاند . داستان بكاولى با عنوان « مذهب عشق » بدست نيهال چند « 3 » بهندوستانى ترجمه شد و بچاپ رسيد ، ترجمههايى هم از آن بفرانسوى و بانگليسى كردهاند . تحرير ديگر هندوستانى آن گلزار نسيم است بشعر كه بسال 1254 بوسيلهء شاعرى « نسيم » تخلص سروده شد « 4 » .
--> ( 1 ) - براى كسب اطلاعات بيشتر بنگريد بفهرست ريو ، ص 759 - 760 . و ضمنا خواننده بداند كه عنوانهاى مذكور در متن براى قصههاى اين مجموعه اصلى نيستند . ( 2 ) - Bakawali ( 3 ) - Nihal Cand ( 4 ) - بنگريد بفهرست بلوشه ، ج 4 ، ص 73 - 74 ؛ ترجمهء تاريخ ادبيات هرمان اته ص 221 ؛ فهرست كتابخانهء ديوان هند ، هرمان اته ، ج 1 ، س 535 .